ძვლის ტვინის ტრანსპლანტაცია, ანუ ჰემატოპოეტური ღეროვანი უჯრედების ტრანსპლანტაცია, წარმოადგენს თერაპიულ მეთოდს, რომელიც გამოიყენება ძვლის ტვინის ჰემატოპოეზური ფუნქციის მძიმე დაზიანების ან დაკარგვის შემთხვევაში. პროცედურა გულისხმობს ჯანმრთელი ღეროვანი უჯრედების გადანერგვას ნორმალური სისხლწარმოქმნის აღსადგენად და გამოიყენება ჰემატოლოგიური ავთვისებიანი დაავადებების, ძვლის ტვინის უკმარისობისა და ზოგიერთი მემკვიდრეობითი სისხლის დაავადების მკურნალობაში.
რა არის ძვლის ტვინის ტრანსპლანტაცია?
ძვლის ტვინის ტრანსპლანტაცია (ჰემატოპოეტური ღეროვანი უჯრედების ტრანსპლანტაცია) არის თერაპიული მეთოდი, რომელიც გამოიყენება ძვლის ტვინის ჰემატოპოეზური ფუნქციის მძიმე დაზიანების ან დაკარგვის შემთხვევაში და გულისხმობს ჯანმრთელი ღეროვანი უჯრედების გადანერგვას ნორმალური სისხლწარმოქმნის აღსადგენად. იგი გამოიყენება ჰემატოლოგიური ავთვისებიანი დაავადებების, ძვლის ტვინის უკმარისობისა და ზოგიერთი მემკვიდრეობითი სისხლის დაავადების მკურნალობაში.ბა.
ძვლის ტვინის ტრანსპლანტაციის ტიპები
- ალოგენური ტრანსპლანტაცია – პაციენტს გადაენერგება გენეტიკურად და იმუნოლოგიურად თავსებადი დონორის (ოჯახის წევრის ან არანათესავი პირის) ჰემატოპოეტური ღეროვანი უჯრედები.
- ავტოლოგური ტრანსპლანტაცია – პაციენტის საკუთარი ჯანმრთელი ჰემატოპოეტური ღეროვანი უჯრედები წინასწარ იკრიბება და ინახება, ხოლო ინტენსიური ქიმიოთერაპიის ან სხივური თერაპიის შემდეგ კვლავ უბრუნდება პაციენტს.
- ჰაპლოიდენტური ტრანსპლანტაცია – ჰემატოპოეტური ღეროვანი უჯრედების გადანერგვა ნაწილობრივ იმუნოლოგიურად თავსებადი (ნახევრად თავსებადი) დონორისგან.
რომელ დაავადებებში გამოიყენება?
- ლეიკემია (აქუტი და ქრონიკული ფორმები)
- ლიმფომა (ჰოჯკინის და არა-ჰოჯკინის)
- მულტიპლური მიელომა
- აპლასტიკური ანემია
- თალასემია მაჟორი
- ნამგლისებრუჯრედოვანი (სიკლური უჯრედის) ანემია
- იმუნური სისტემის თანდაყოლილი ან შეძენილი უკმარისობები
ძვლის ტვინის ტრანსპლანტაციის პროცესი
- ლეიკემია (აქუტი და ქრონიკული ფორმები)
- ლიმფომა (ჰოჯკინის და არა-ჰოჯკინის)
- მულტიპლური მიელომა
- აპლასტიკური ანემია
- თალასემია მაჟორი
- ნამგლისებრუჯრედოვანი (სიკლური უჯრედის) ანემია
- იმუნური სისტემის თანდაყოლილი ან შეძენილი უკმარისობები
ძვლის ტვინის ტრანსპლანტაციის პროცესი მოიცავს შემდეგ ეტაპებს:
შეფასება – პაციენტის ზოგადი ჯანმრთელობის მდგომარეობის, ორგანოთა ფუნქციებისა და ტრანსპლანტაციის ჩატარების შესაძლებლობის კომპლექსური შეფასება.
დონორის შერჩევა – HLA ქსოვილოვანი თავსებადობის განსაზღვრა და ოპტიმალური დონორის არჩევა.
მომზადების მკურნალობა (კონდიციონირება) – მაღალი დოზის ქიმიოთერაპიის და/ან სხივური თერაპიის ჩატარება დაავადებული უჯრედების განადგურებისა და ძვლის ტვინის მოსამზადებლად.
ჰემატოპოეტური ღეროვანი უჯრედების გადანერგვა – ჯანმრთელი ღეროვანი უჯრედების ინტრავენური ინფუზია პაციენტის ორგანიზმში.
ენგრაფტმენტის პერიოდი – გადანერგილი ღეროვანი უჯრედების დამკვიდრება ძვლის ტვინში და ახალი სისხლის უჯრედების წარმოქმნის დაწყება.
ძვლის ტვინის ტრანსპლანტაციის უპირატესობები
- ჰემატოლოგიური ავთვისებიანი დაავადებების შემთხვევაში უზრუნველყოფს სრულ რემისიასა და პოტენციურად სრულ განკურნებას.
- ხელს უწყობს იმუნური სისტემის სრულ რეკონსტიტუციას.
- გენეტიკური სისხლის დაავადებების დროს წარმოადგენს დაავადების მუდმივი კონტროლის ან განკურნების შესაძლებლობას.
შესაძლო რისკები და გართულებები
ძვლის ტვინის ტრანსპლანტაცია წარმოადგენს რთულ და მაღალრისკიან პროცედურას, რომელიც დაკავშირებულია გარკვეულ გართულებებთან, მათ შორის:
- ინფექციური გართულებების მაღალი რისკი იმუნური სისტემის დროებითი იმუნოსუპრესიის გამო;
- გრაფტი ჰოსტზე შეტევა (GVHH);
- ორგანოთა ფუნქციის დროებითი ან იშვიათად მუდმივი დარღვევები;
- სისხლდენისა და ჰემოსტაზის დარღვევები.
სპეციალისტი ექიმების მუდმივი მეთვალყურეობა, ინფექციების პრევენციული ღონისძიებები და მედიკამენტური თერაპიის მკაცრი დაცვა აღნიშნული რისკების მნიშვნელოვნად შემცირების საშუალებას იძლევა.
დონორის მნიშვნელობა
ალოგენური ტრანსპლანტაციის წარმატება მნიშვნელოვნად დამოკიდებულია იმუნოლოგიურად თავსებადი დონორის აღმოჩენაზე. საერთაშორისო ღეროვანი უჯრედების რეესტრებისა და ეროვნული დონაციის პროგრამების განვითარების შედეგად, პაციენტებისთვის მკურნალობის ხელმისაწვდომობა და წარმატების შანსი საგრძნობლად იზრდება. მოხალისე დონორები ამ პროცესში წარმოადგენენ სიცოცხლის გადამრჩენ უმნიშვნელოვანეს რგოლს.
){kind=link}