CyberKnife არის რობოტული სტერეოტაქტიკური რადიოქირურგიის (SRS/SBRT) სისტემა, რომელიც უზრუნველყოფს მაღალი დოზის რადიაციის ზუსტ მიწოდებას (მილიმეტრებზე ნაკლები სიზუსტით) ქირურგიული ჭრილის გარეშე. იგი გამოიყენება სიმსივნეების და გარკვეული კეთილთვისებიანი “ლეზიებ”-ის მკურნალობაში. ჭკვიანი გამოსახულების სისტემა და რობოტული მკლავი, რომელიც აკონტროლებს მოძრაობას და რეალურ დროში ასწორებს სხივის მიმართულებას, საშუალებას აძლევს უსაფრთხოდ მოემსახუროს სხეულის მრავალ უბანს, მათ შორის ტვინსაც.
CyberKnife-ის ძირითადი მახასიათებლები:
- რობოტული მკლავი – რადიაციის სხივები მიწოდება 100-ზე მეტი კუთხიდან, რაც მაქსიმალურად კონცენტრირებს დოზას სიმსივნეზე და იცავს ჯანმრთელ ქსოვილს.
- რეალურ დროში გამოსახულების კონტროლი – სიმსივნისა და ორგანოების მდებარეობა მუდმივად კონტროლდება; სისტემა მყისიერად ერგება სუნთქვას, ყლაპვას და სხვა მოძრაობებს.
- ჩარჩოს გარეშე კომფორტი – თავის ქალაზე დამაგრება საჭირო არ არის; გამოიყენება ნიღაბი ან სხეულის ფორმის ფიქსატორი.
- ჰიპოფლაქსიონი – მაღალი დოზები ინიშნება 1–5 სეანსში; მკურნალობა რამდენიმე დღეში სრულდება.
როდის გამოიყენება CyberKnife?
CyberKnife–ის გამოყენების ჩვენებები ინდივიდუალურად განისაზღვრება სიმსივნის ტიპის, ზომის, მდებარეობისა და პაციენტის კლინიკური მდგომარეობის მიხედვით. ხშირად მკურნალობის არეები მოიცავს:
- ტვინი – პირველადი ან მეტასტაზური სიმსივნეები, ავთვისებიანი ან კეთილთვისებიანი “ლეზიები”.
- ხერხემალი – მეტასტაზები, ოსტეოსარკომები ან სხვა კვანძოვანი წარმონაქმნები.
- ფილტვები – პატარა სიმსივნეები ან მეტასტაზები, რომლებიც რთულია ქირურგიულად მოპოვებისთვის.
- ღვიძლი – ნეოპლაზმები ან მეტასტაზები, რომლებსაც ჩარევა ტრადიციული ქირურგიით რთულად სრულდება.
- პროსტატა – ადრეული სტადიის სიმსივნეები ან რეციდივები.
- სხვა ორგანოები – პანკრეასი, კუჭ-ნაწლავი და სხვ., გარკვეულ შემთხვევებში, სადაც ზუსტი რადიაციული ჩარევა შესაძლებელია.
CyberKnife (SBRT)–ის ხშირი გამოყენების არეები:
- ფილტვის კვანძები – ადრეული სტადიის სიმსივნეები ან ოლიგომეტასტატიკური “ლეზიები”.
- ღვიძლი, პანკრეასი, თირკმელი, ადრენალის ჯირკვალი – ლოკალიზებული “ლეზიები”.
- ზურგის ტვინი და ძვლები – მეტასტაზები.
- პროსტატის კიბო – პირველი დიაგნოზი ან სამაშველო (salvage) თერაპია.
CyberKnife შეიძლება იყოს ალტერნატივა პაციენტებისთვის, რომლებიც არ შეუძლიათ ან არ სურთ ქირურგიული ჩარევა; საბოლოო გადაწყვეტილება მიიღება მულტიდისციპლინური ონკოლოგიური კონსილიუმის მიერ.
CyberKnife უპირატესობები:
- ჭრილის და ტკივილის გარეშე – ანესთეზია საჭირო არ არის; პაციენტის უმეტესობა იმავე დღეს ბრუნდება სახლში.
- მაღალი სიზუსტე – მოძრაობის მონიტორინგი და მრავალკუთხიანი დოზის კონცენტრაცია იცავს ჯანმრთელ ქსოვილს.
- კომპაქტური მკურნალობის დრო – ჩვეულებრივ 1–5 სეანსი, თითოეული დაახლოებით 30–60 წუთი გრძელდება.
- გამეორების შესაძლებლობა – არჩეულ შემთხვევებში შესაძლებელია დასხივებული ზონების ხელახალი მკურნალობა.
- ცხოვრების ხარისხი – პაციენტების უმეტესობა სწრაფად უბრუნდება ყოველდღიურ აქტივობებს.
CyberKnife მკურნალობის პროცესი – ნაბიჯ-ნაბიჯ:
- შეფასება და დაგეგმვა -კლინიკური შეფასება მოიცავს კლინიკურ გამოკვლევას, ლაბორატორიულ ანალიზებს და გამოსახულებით კვლევებს (CT, MRI, PET). საჭიროების შემთხვევაში, პაციენტის ფიქსაციის ზუსტი უზრუნველყოფისთვის მზადდება ნიღაბი ან ვაკუუმური ფიქსატორი, რაც ხელს უწყობს მკურნალობის დროს პოზიციის სტაბილურობას და ხარისხის კონტროლის უზრუნველყოფას.
- სიმულაცია და გამოსახულების ჩაწერა – მკურნალობის დაგეგმვისთვის გამოიყენება დაბალი სისქის CT სკანირება. საჭიროების შემთხვევაში, MRI და PET გამოსახულებები შეიძლება ინტეგრირდეს CT მონაცემებთან, რაც იძლევა ქსოვილების უკეთეს ვიზუალიზაციას და სტრუქტურული დეტალების ზუსტ განსაზღვრას.
- პროსტატას მსგავსი ორგანოების მოძრაობის წინასწარი მონიტორინგისთვის დაგეგმვამდე მოთავსდება ოქროს მარკერები, რაც უზრუნველყოფს სხივური თერაპიის ზუსტ ლოკალიზაციას და სამიზნე ზონაში ზუსტ შექანებას.
- დოზის დაგეგმვა – განსაზღვრულია სამიზნე ტერიტორია და რისკის ორგანოები. ინიშნება რადიაციის დოზა და სეანსის რაოდენობა მკურნალობისთვის.
- მკურნალობის განხორციელება – სეანსის დროს მუდმივად კონტროლდება გამოსახულება, რობოტული მკლავი ავტომატურად ასწორებს სხივის მიმართულებას. მკურნალობა ჩვეულებრივ უსიმპტომოა.
- მონიტორინგი – კლინიკური კონტროლი და გამოსახულების შეფასება (ჩვეულებრივ 6–12 კვირაში) შედეგებისა და შესაძლო გვიანი გვერდითი ეფექტების შესაფასებლად.
მომზადება და სეანსის დღის რეკომენდაციები:
- მედიკამენტების მიღება – ყოველდღიური მედიკამენტები მიიღება ჩვეულებრივ.
- კომფორტული ტანსაცმელი – ატარეთ მოხერხებული ტანსაცმელი და მოიხსენით ყველა მეტალის აქსესუარი.
- სუნთქვის კონტროლი – ფილტვის ან მუცლის სამიზნეებში შესაძლოა საჭირო იყოს სუნთქვის კონტროლის ტექნიკის დამუშავება; დაიცავით ექიმის ინსტრუქციები.
- პროსტატის მკურნალობა – გამოიყენება შარდის ბუშტის შევსებისა და სწორი ნაწლავის დაცლის პროტოკოლი სიზუსტის უზრუნველსაყოფად.
CyberKnife მკურნალობის შესაძლო გვერდითი ეფექტები:
CyberKnife მიზანმიმართულია, ამიტომ გვერდითი ეფექტები უმეტეს შემთხვევაში მსუბუქი და დროებითი ხდება. ეფექტები დამოკიდებულია მკურნალობის არეზე:
- ზოგადი – დაღლილობა.
- ტვინი – დროებითი თავის ტკივილი, იშვიათად შეშუპება; საჭიროების შემთხვევაში ინიშნება სტეროიდები.
- ფილტვი – ხველა, იშვიათად რადიაციული პნევმონიტი.
- ზურგი/ძვლები – დროებითი ტკივილის გაძლიერება, იშვიათად მოტეხილობის რისკი.
- პროსტატი – ხშირი შარდვა, შარდის ნაკადის შემცირება, მსუბუქი სწორი ნაწლავის გაღიზიანება.
CyberKnife და სხვა რადიოქირურგიული სისტემები:
- Gamma Knife – ძირითადად ტვინის შიგნით “ლეზიები”-ს მკურნალობაზეა ორიენტირებული; ჩვეულებრივ საჭიროა ერთი სეანსი და თავის ჩარჩო. CyberKnife-ს შეუძლია მკურნალობა ტვინის გარეთაც და ჩარჩოს გარეშე.
- ლინაკზე (LINAC) დაფუძნებული SRS/SBRT – თანამედროვე ლინაკები მაღალი ეფექტურობით მუშაობენ. CyberKnife-ის უპირატესობა არის რობოტული მრავალკუთხიანი სხივის მიწოდება და მოძრაობის რეალურ დროში კონტროლი, რაც განსაკუთრებით ეფექტურია მოძრავი სამიზნეებისთვის, მაგალითად ფილტვის ან მუცლის ლეზიების შემთხვევაში,რავ სამიზნეებში.
CyberKnife–ის შესაფერისობა:
მკურნალობის გადაწყვეტილება ინდივიდუალურად განისაზღვრება სიმსივნის ზომის, მდებარეობის, წინა მკურნალობების და პაციენტის საერთო ჯანმრთელობის მდგომარეობის მიხედვით. ზუსტი შეფასება საჭიროა ისეთ პაციენტებზე, რომლებსაც აქვთ პეისმეიკერი, აქტიური ინფექცია, უკონტროლო თანმხლები დაავადებები ან დიდი მოცულობის სამიზნეები. საბოლოო გადაწყვეტილება მიიღება მულტიდისციპლინური გუნდის მიერ.
ხარისხი, უსაფრთხოება და გუნდური თანამშრომლობა:
- რადიაციული ონკოლოგი, სამედიცინო ფიზიკოსი, ტექნიკოსი და სხვა შესაბამისი სპეციალისტები მონაწილეობენ მკურნალობის დაგეგმვაში და შემდგომ დამოუკიდებელ ფიზიკურ ხარისხის კონტროლში (QA), რათა უზრუნველყონ მაღალი სტანდარტების დაცვა.
- პროტოკოლები:
- მკურნალობის ყველა ნაბიჯი ეფუძნება თანამედროვე გაიდლაინებს და მტკიცებულებაზე დაფუძნებულ, პერსონალიზებულ პროტოკოლებს, რაც უზრუნველყოფს ეფექტურობას, უსაფრთხოებას და ინდივიდუალურ მიდგომას თითოეული პაციენტის შემთხვევაში.
